Bộ trưởng Bộ Công Thương trả lời Đại biểu Nguyễn Thanh Hải, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Tiền Giang

 “Nội dung 1: Công nghiệp đóng tàu của Việt Nam là một trong những ngành cơ khí có truyền thống lâu đời, hiện nay có khoảng 1.200 nhà máy đóng, sửa chữa với 170 công trình nâng hạ thủy, với tổng công suất thiết kế của các nhà máy khoảng 2,6 triệu tấn. Tuy nhiên, ngành công nghiệp đóng tàu cơ khí đang gặp nhiều khó khăn, thách thức, thị trường bị thu hẹp, với vai trò là trưởng ngành Bộ trưởng có những giải pháp gì để giải quyết những khó khăn hiện nay và hướng tới xuất khẩu trong thời gian tới.

- Nội dung 2: Việt Nam đã và đang đàm phán và ký kết 16 Hiệp định thương mại tự do, trong đó có 12 FTA đã ký kết đi vào hiệu lực. Đây là những kết quả đáng mừng trong mở rộng thị trường, tuy nhiên thực tế có nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa rất hạn chế trong việc tìm hiểu, tận dụng các cơ hội, thời cơ do các hiệp định mang lại. Bộ trưởng có những giải pháp gì trong việc hỗ trợ các loại hình trên trong thời gian tới.”

 

1. Về nội dung liên quan đến ngành đóng tàu Việt Nam:

Việt Nam là quốc gia có bờ biển dài trên 3.200 km cùng với vùng đặc quyền kinh tế trên biển Đông rộng hơn 1 triệu km2, đồng thời là một trong 10 quốc gia có chỉ số cao nhất về độ dài của bờ biển ở ba hướng Đông, Nam và Tây Nam. Với những đặc điểm đó, Việt Nam vẫn luôn được xác định là quốc gia có vị trí địa lý thuận lợi bậc nhất khu vực trong việc phát triển ngành đóng tàu.

Đảng và Nhà nước đã có chủ trương từ rất sớm trong việc phát triển kinh tế biển và ngành đóng tàu. Hiện nay, Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018 Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 cũng đã xác định mục tiêu: “Phát triển hợp lý các ngành sửa chữa và đóng tàu”.

Trong thời gian qua, ngành đóng tàu Việt nam cũng đạt được một số thành tựu như: Đã chế tạo được các loại tàu có chất lượng cao, đạt tiêu chuẩn quốc tế, các loại tàu biển tốc độ cao phục vụ quốc phòng an ninh. Đã đóng được các sê-ri tàu chở hàng 53.000 DWT, 34.000 DWT; tàu chở dầu thô 100.000 DWT; tàu chở ô tô đến 4.900 xe; kho chứa xuất dầu 150.000 DWT, các lô tàu ven biển, pha sông biển, tàu cứu hộ - cứu nạn, tàu hải quân, kiểm ngư, lai dắt, tàu hút bùn… phục vụ nhu cầu đa dạng của nền kinh tế bao gồm vận tải biển, quốc phòng và an ninh hàng hải. Ngoài sản xuất đáp ứng đủ nhu cầu trong nước, nhiều đơn vị đã ký hợp đồng đóng tàu xuất khẩu cho các quốc gia lớn như Hà Lan, Pháp.

Mặc dù đã đạt được một số thành tựu, song kết quả đạt được của ngành đóng tàu Việt Nam vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, thấp hơn các mục tiêu đặt ra của ngành cơ khí đóng tàu. Đội tàu biển Việt Nam hiện có 1.568 tàu với tổng trọng tải là 7,8 triệu tấn, tuy nhiên cơ cấu đội tàu  không hợp lý (69% tàu hàng bách hóa, 9% tàu hàng rời, 3,3% tàu chở container, 15% tàu chở dầu và 3,3% tàu khác), tuổi tàu cao, chất lượng tàu thấp và trình độ quản lý khai thác còn hạn chế.

Là ngành công nghiệp có nhiều cơ hội tăng trưởng nhưng thách thức của ngành đóng tàu cũng rất lớn, cơ sở hạ tầng như hệ thống cảng biến, kho bãi, kết nối… còn hạn chế, bất cập; các doanh nghiệp còn hạn chế về quy mô vốn, trình độ quản lý, trình độ chuyên môn; chi phí logistics vẫn còn rất cao (gấp 2 – 3 lần chi phí tại các quốc gia trong khu vực và trên thế giới). Vì vậy, trong thời gian tới, Bộ Công Thương cho rằng cần tập trung một số giải pháp để thúc đẩy phát triển ngành đóng tàu Việt Nam như sau:

- Tạo thêm thị trường cho ngành đóng tàu thông qua cơ chế cho các doanh nghiệp đóng tàu trong nước tham gia dự án có sử dụng nguồn vốn ngân sách cho các chương trình, dự án đóng tàu phát triển biển đảo, bảo vệ an ninh quốc phòng biển đảo, an toàn hàng hải, phát triển du lịch biển đảo, khai thác dầu khí.

- Điều chỉnh về chiến lược Giao thông vận tải theo lộ trình, tăng cường khả năng vận chuyển bằng đường biển, đường thủy nội địa, dịch vụ logistics để tạo nên một hệ thống vận tải đồng bộ, liên hoàn và hiệu quả.

- Nhà nước có chính sách tín dụng để hỗ trợ các đơn vị vận tải biển đầu tư nâng cấp để phát triển đội tàu và năng lực vận tải biển... làm cơ sở cho phát triển vận tải đường thủy trong nước.

- Có chính sách ưu đãi về vay vốn lưu động đối với ngành đóng tàu.

Về phía Bộ Công Thương, với vai trò quản lý nhà nước trong phát triển ngành công nghiệp sẽ chú trọng thực hiện các giải pháp phát triển cơ khí chế tạo trong nước nói chung và ngành cơ khí chế tạo và ngành công nghiệp hỗ trợ cho ngành đóng tàu nói riêng. Đồng thời, tăng cường hợp tác quốc tế, xúc tiến thương mại vận tải biển để tìm kiếm cơ hội tại thị trường nước ngoài cho ngành đóng tàu Việt Nam.

2. Về nội dung liên quan đến giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các cơ hội, thời cơ do các hiệp định thương mại mang lại:

  Với vai trò là đơn vị đầu mối đàm phán, ký kết và thực thi các FTA, Bộ Công Thương nhận thức rất rõ được vẫn còn nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa tìm hiểu, tận dụng được hiệu quả các cơ hội mà các FTA mang lại. Do vậy, thời gian qua, sau 02 sự kiện quan trọng là Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) chính thức có hiệu lực với Việt Nam và Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA) được ký kết, Bộ Công Thương đã tiến hành nhiều hoạt động tuyên truyền, phổ biến bằng nhiều hình thức đa dạng, với mục đích sau cùng là mang Hiệp định đến gần hơn với doanh nghiệp.

a) Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP)

Bộ Công Thương đã tổ chức một loạt các hội nghị, hội thảo tại nhiều tỉnh thành: Quảng Ninh, Quảng Trị, Hải Phòng, Hồ Chí Minh và Đà Lạt nhằm phổ biến thông tin và hướng dẫn thực thi các cam kết trong khuôn khổ Hiệp định CPTPP cho doanh nghiệp, cá nhân và các cơ quan nhà nước.

Để phục vụ các doanh nghiệp, cá nhân trong việc tìm hiểu về Hiệp định CPTPP, Bộ Công Thương đã nâng cấp toàn bộ cấu trúc và nội dung của chuyên trang thông tin điện tử về Hiệp định CPTPP tại địa chỉ: http://cptpp.moit.gov.vn/. Đây là Cổng thông tin chính thức của Bộ Công Thương, được thiết kế khoa học, thân thiện với người dùng. Các thông tin được đăng tải trên trang web này gồm có: các thông tin tổng quan về CPTPP, cam kết chính của CPTPP trong các lĩnh vực chủ chốt như hàng hóa, dịch vụ - đầu tư, mua sắm Chính phủ, sở hữu trí tuệ, lao động, doanh nghiệp Nhà nước…, các thông tin hữu ích cho nhà xuất khẩu, toàn bộ văn kiện Hiệp định CPTPP (tiếng Anh và bản dịch tiếng Việt), cũng như cập nhật về tình hình thực thi Hiệp định của Chính phủ, các Bộ, ngành và các địa phương.

Kể từ khi đưa chuyên trang thông tin điện tử về Hiệp định CPTPP vào vận hành, Bộ Công Thương đã tiếp nhận nhiều câu hỏi, vướng mắc thực tiễn mà các doanh nghiệp gặp phải và mong muốn giải đáp liên quan đến các cam kết trong Hiệp định CPTPP. Trên cơ sở các vấn đề mà doanh nghiệp đưa ra, Bộ đã nghiên cứu và đưa ra các khuyến nghị nhằm giúp các doanh nghiệp tháo gỡ các khó khăn để tối đa hóa lợi ích và tối thiểu hóa các thách thức từ Hiệp định.

b) Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA)

Sau khi Hiệp định EVFTA được ký kết, Bộ Công Thương đã chủ trì tổ chức các hội nghị nhằm phổ biến Hiệp định EVFTA cho các doanh nghiệp tại một số tỉnh, thành: Bắc Giang, Quảng Ninh, Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh. Tại các Hội nghị này, Bộ Công Thương không chỉ giới thiệu tổng quan về Hiệp định EVFTA mà còn đi sâu vào các cam kết quan trọng trong một số lĩnh vực như nông nghiệp hay sở hữu trí tuệ.

Để đáp ứng nhu cầu tìm hiểu thông tin của người dân và doanh nghiệp về Hiệp định EVFTA một cách thuận lợi và hiệu quả, Bộ Công Thương cũng đã xây dựng và đưa vào vận hành chuyên trang thông tin điện tử về Hiệp định EVFTA tại địa chỉ: http://evfta.moit.gov.vn/. Đây là Cổng thông tin chính thức của Bộ Công Thương, được thiết kế khoa học, thân thiện với người dùng. Các thông tin được đăng tải trên trang web này gồm có: các thông tin tổng quan về EVFTA, cam kết chính của EVFTA trong các lĩnh vực chủ chốt như hàng hóa, dịch vụ - đầu tư, các thông tin hữu ích cho nhà xuất khẩu, toàn bộ văn kiện Hiệp định EVFTA (tiếng Anh và bản dịch tiếng Việt).

c) Các Hiệp định FTA khác mà Việt Nam tham gia trong khuôn khổ ASEAN

Bộ Công Thương đã và đang triển khai Chương trình hành động của Chính phủ về tuyên truyền quảng bá ASEAN giai đoạn 2016 - 2020, trong đó đẩy mạnh truyên truyền về các lợi ích của việc thành lập Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) và các ưu tiên của Cộng đồng AEC đến năm 2025 đối với người dân, doanh nghiệp. Trong những năm qua, Bộ Công Thương đã tiếp tục tổ chức các hội thảo tuyên truyền ở các tỉnh thành trong cả nước về các cam kết trong các FTA mà Việt Nam tham gia trong khuôn khổ nội khối ASEAN và giữa ASEAN với các đối tác: Ấn Độ, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Ốt-xtrây-li-a, Niu Di-lân. Các chủ đề tuyên truyền được lựa chọn linh hoạt theo các ưu thế của từng tỉnh thành. Tại mỗi hội thảo này có trung bình khoảng 100-150 đại biểu, trong đó doanh nghiệp tham dự, chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực xuất - nhập khẩu hoặc sản xuất - kinh doanh có liên quan đến yếu tố nước ngoài. Thông qua việc lấy ý kiến sau hội thảo, các doanh nghiệp tham dự, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ đều cho rằng việc cung cấp thông tin, phổ biến cam kết là rất hữu ích, nhất là: i) các giải pháp nâng cao khả năng vượt qua các rào cản phi thuế (NTBs) như các biện pháp vệ sinh an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật (SPS) hay các hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT) và ii) cách tận dụng Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) ưu đãi trong khuôn khổ ASEAN và các Hiệp định FTA giữa ASEAN với đối tác.

Những giải pháp trong thời gian tới:

- Thứ nhất, tiếp tục chủ trì, phối hợp với các Hiệp hội ngành hàng và địa phương tổ chức các hội nghị phổ biến, tập huấn theo hướng đa dạng hóa về hình thức, chuyên môn hóa về nội dung, trong đó chú trọng việc tiếp cận các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Bên cạnh đó, nhằm đáp ứng hơn nữa nhu cầu tìm hiểu về FTA, Bộ Công Thương sẽ phát hành các ấn phẩm, tài liệu phổ biến về FTA bao gồm nội dung cam kết, tác động đối với Việt Nam và trong từng lĩnh vực, ngành hàng cụ thể mà doanh nghiệp quan tâm và có lợi ích;

- Thứ hai, xây dựng Cổng thông tin điện tử về Hiệp định thương mại tự do (FTA Portal). Hiện tại Bộ Công Thương đang trao đổi, làm việc với Ngân hàng Thế giới (WB) với mục tiêu nhanh chóng xây dựng và đưa vào vận hành Cổng thông tin điện tử về Hiệp định Thương mại tự do (FTA Portal). Đây sẽ là một cổng thông tin điện tử chính thức từ phía Bộ Công Thương để cung cấp thông tin về các FTA một cách chính thống, hiệu quả và kịp thời tới cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước. Cổng thông tin này sẽ là cửa ngõ duy nhất và toàn diện hướng dẫn doanh nghiệp và người dân tận dụng tối đa cơ hội do các FTA mang lại trên cơ sở công cụ tra cứu, hướng dẫn tiện ích cho người dùng;

- Thứ ba, đối với Hiệp định CPTPP và Hiệp định EVFTA, tiếp tục cập nhật các thông tin, tin tức, hội nghị, hội thảo, kế hoạch hành động, văn bản quy phạm pháp luật mới ban hành và các tài liệu liên quan lên chuyên trang thông tin điện tử để cộng đồng doanh nghiệp và người dân kịp thời nắm bắt được tình hình triển khai Hiệp định từ phía các cơ quan quản lý Nhà nước ở cả cấp trung ương và địa phương, từ đó hỗ trợ doanh nghiệp và người dân tìm hiểu, tận dụng được tối đa những cơ hội và lợi ích mà Hiệp định CPTPP và Hiệp định EVFTA có thể mang lại một cách thuận lợi, nhanh chóng.

Bộ Công Thương xin trân trọng cảm ơn Đại biểu Nguyễn Thanh Hải và Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Tiền Giang.